Bị sa sút trí tuệ do mạch máu và cách điều trị.

Tắc nghẽn hoàn toàn động mạch trong não thường gây ra đột quỵ (nhồi máu), nhưng một số bị tắc không tạo ra triệu chứng đột quỵ. Những “nhồi máu não thầm lặng” tăng nguy cơ sa sút trí tuệ mạch máu…

Sa sút trí tuệ do mạch máu là gì?

Sa sút trí tuệ mạch máu là một thuật ngữ chung mô tả sự suy giảm chức năng nhận thức gây ra bởi các vấn đề của mạch máu nuôi não.

Trong một số trường hợp, một mạch máu có thể hoàn toàn bị chặn, gây ra một cơn đột quỵ. Không phải tất cả đột quỵ sẽ gây sa sút trí tuệ mạch máu. Nó phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của đột quỵ, nơi xảy ra đột quỵ và một phần của não của bị ảnh hưởng. Sa sút trí tuệ mạch máu cũng có thể xảy ra khi mạch máu trong não hẹp, giảm số lượng lưu lượng máu đến những phần của não.

Tỷ lệ sa sút trí tuệ mạch máu là 1- 4 phần trăm ở những người trên độ tuổi 65. Bởi vì phương pháp điều trị ít có sẵn cho bệnh mất trí nhớ mạch máu, cho nên phòng chống là rất quan trọng.

Biểu hiện của sa sút trí tuệ do mạch máu

  • Lẫn lộn.
  • Vấn đề với bộ nhớ.
  • Dáng đi không vững.
  • Tần số tiết niệu tăng, cấp bách hoặc không kiểm soát.
  • Khó ngủ đêm.
  • Trầm cảm.
  • Suy giảm khả năng tổ chức – suy nghĩ hay hành động.
  • Khó lập kế hoạch trước.
  • Vấn đề trình bày – chi tiết tuần tự.
  • Mất trí nhớ.
  • Tập trung chú ý kém.
  • Triệu chứng sa sút trí tuệ mạch máu thường bắt đầu đột ngột và có thể xấu đi từng bước, sau một loạt các cơn đột quỵ hoặc thiếu máu não tạm thời.
  • Nhưng một số hình thức của sa sút trí tuệ mạch máu phát triển dần dần và có thể dễ dàng bị nhầm lẫn với bệnh Alzheimer.
  • Thêm vào sự nhầm lẫn, bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu thường xảy ra với nhau. Trong thực tế, một số nhà khoa học tin rằng cả hai rối loạn xảy ra với nhau phổ biến hơn hơn đơn độc.

Nguyên nhân sa sút trí tuệ do mạch máu

  • Tắc nghẽn các mạch máu trong não. Tắc nghẽn hoàn toàn động mạch trong não thường gây ra đột quỵ (nhồi máu), nhưng một số bị tắc không tạo ra triệu chứng đột quỵ. Những “nhồi máu não thầm lặng” tăng nguy cơ sa sút trí tuệ mạch máu. Nguy cơ gia tăng với số lượng nhồi máu trải nghiệm qua thời gian. Một loạt các sa sút trí tuệ mạch máu được gọi là nhồi máu mất trí nhớ. Bệnh tim và nhịp tim bất thường, chẳng hạn như rung nhĩ, có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.
  • Thu hẹp các mạch máu trong não. Sa sút trí tuệ mạch máu cũng có thể xảy ra mà không có sự tắc nghẽn hoàn toàn động mạch. Các phần của não có thể được cung cấp oxy và dinh dưỡng không đủ do giảm lưu lượng máu từ động mạch bị thu hẹp bởi bệnh mạch máu.
  • Huyết áp thấp nhiều.
  • Thiệt hại não do xuất huyết não.
  • Mạch máu thiệt hại từ các rối loạn như lupus ban đỏ hoặc viêm động mạch thái dương.

Các yếu tố có thể dẫn đến nguy cơ sa sút trí tuệ do mạch máu

  • Lớn tuổi. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất đối với chứng mất trí nhớ do mạch máu. Rối loạn này rất hiếm trước tuổi 65. Và những người ở tuổi 80 và 90 nhiều hơn, có thể mất trí nhớ mạch máu hơn những người ở độ tuổi 70 và 60.
  • Lịch sử đột quỵ. Các tổn thương não xảy ra với đột quỵ sẽ làm gia tăng nguy cơ phát triển chứng mất trí.
    Xơ cứng động mạch (xơ vữa động mạch). Xơ vữa động mạch xảy ra khi các mảng bám tích tụ trong động mạch và thu hẹp các mạch máu. Điều này có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ mạch máu.
  • Tăng huyết áp. Tăng huyết áp gây thêm áp lực trên mạch máu khắp cơ thể. Điều này làm tăng nguy cơ các vấn đề mạch máu trong não.
  • Bệnh tiểu đường. Nồng độ glucose cao gây thiệt hại mạch máu trong cơ thể, tăng nguy cơ đột quỵ và các vấn đề mạch máu trong não.
  • Hút thuốc. Hút thuốc làm tăng nguy cơ xơ cứng động mạch và các bệnh mạch máu khác, bao gồm cả sa sút trí tuệ mạch máu.
  • Cholesterol cao. Cholesterol xấu (LDL) tăng cao kết hợp với tăng nguy cơ mất trí nhớ mạch máu, và có thể với nguy cơ của bệnh Alzheimer.

Phương pháp chẩn đoán sa sút trí tuệ do mạch máu

  • Cắt lớp vi tĩnh (CT). CT scan đặc biệt, sử dụng thiết bị X quang để tạo ra một mặt cắt hình ảnh hiển thị ngang các cơ quan các mô của cơ thể. Vật liệu tương phản có thể được tiêm để giúp làm nổi bật bất kỳ bất thường trong máu của các mạch não.
  • Cộng hưởng từ (MRI). MRI sử dụng sóng radio và từ trường mạnh để tạo ra hình ảnh chi tiết của cơ quan nội tạng và các mô. Trong một số trường hợp, vật liệu tương phản có thể được đưa vào để tạo chi tiết hình ảnh.
  • Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET). PET scan, sẽ được tiêm một chất phóng xạ mức độ thấp, liên kết với các hóa chất đi đến não. Điều này giúp hiển thị những phần của não không hoạt động tốt. Kiểm tra không đau và có thể đặc biệt hữu ích trong việc phân biệt giữa các loại chứng mất trí.
  • Siêu âm. Siêu âm Doppler sử dụng sóng âm thanh tần số cao để đo hướng và tốc độ của các tế bào máu khi đi qua các mạch máu – như động mạch cảnh, đi qua hai bên cổ kết nối trái tim và não. Siêu âm Doppler động mạch cảnh có thể giúp bác sĩ xác định xem có bị tắc hoặc những nơi thu hẹp cản trở dòng máu lên não.
  • Thử nghiệm tâm lý học thần kinh. Thử nghiệm đánh giá định hướng, học tập, nhớ lại, sự chú ý, tính toán và ngôn ngữ. Kết quả cho những người bị sa sút trí tuệ mạch máu thường hiển thị cùng loại của các thiếu hụt về nhận thức như là kết quả thi của những người có của bệnh Alzheimer. Một trong những sự khác biệt, tuy nhiên, chức năng bộ nhớ. Hầu hết những người bị sa sút trí tuệ mạch máu không gặp vấn đề bộ nhớ cho đến khi sau này trong quá trình bệnh, trừ khi có một cơn đột quỵ trong khu vực chính xác của não bộ điều khiển bộ nhớ.

Điều trị sa sút trí tuệ do mạch máu

Sa sút trí tuệ do mạch máu không có thuốc và cũng không có cách điều trị riêng cho nó. Tuy nhiên, thuốc được thiết kế để điều trị các triệu chứng của bệnh Alzheimer cũng dùng để giúp mọi người sa sút trí tuệ mạch máu.

Các bác sĩ có thể kê một hoặc cả hai loại thuốc sau đây:

  • Chất ức chế cholinesterase – như Donepezil (Aricept), galantamine (Razadyne) và rivastigmine (Exelon) – là thuốc cho bệnh Alzheimer tác dụng bằng cách tăng mức độ của một chất hoá học tham gia vào bộ nhớ. Các tác dụng phụ có thể bao gồm buồn nôn, nôn, chuột rút cơ và tiêu chảy.
  • Memantine (Namenda) cũng đã được dùng để cung cấp lợi ích khiêm tốn ở những người đã sa sút trí tuệ mạch máu. Memantine hoạt động bằng cách điều chỉnh chất hoá học liên quan đến việc xử lý lưu trữ, thông tin và tìm kiếm. Các tác dụng phụ có thể bao gồm đau đầu, táo bón và chóng mặt.
  • Ngoài ra, nếu đối phó với các yếu tố nguy cơ có thể đã góp phần sa sút trí tuệ mạch máu, có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh mất trí nhớ. Điều đó có nghĩa là kiểm soát huyết áp, mức cholesterol và bệnh tiểu đường, cũng như bỏ hút thuốc. Các bác sĩ cũng có thể kê toa thuốc để giúp bạn kiểm soát các điều kiện này, cùng với aspirin hoặc tập hợp một thuốc chống tiểu cầu, chẳng hạn như ticlopidine (Ticlid) và clopidogrel (Plavix), để giúp giữ cho động mạch thông suốt. Không loại nào trong số những biện pháp này, có thể khôi phục lại bị mất chức năng nhận thức.

Đối phó và hỗ trợ sa sút trí tuệ do mạch máu

Sa sút trí tuệ mạch máu có thể khó khăn cho cả bệnh nhân và người chăm sóc.

Quen môi trường xung quanh và thường xuyên đoán trước được là hữu ích cho những người bị sa sút trí tuệ mạch máu. Một số những thứ khác có thể trợ giúp có thể bao gồm:

  • Lịch và đồng hồ, bởi vì giúp đỡ có định hướng lại nhớ khi đã quên những ngày tháng hoặc thời gian.
  • Cung cấp một số loại kích thích trong phòng, chẳng hạn như ti vi hoặc radio.
  • Hoạt động thường xuyên, chẳng hạn như đi bộ.

Phòng chống sa sút trí tuệ do mạch máu

Thay đổi các yếu tố nguy cơ sau đây có thể giúp ngăn ngừa chứng mất trí mạch máu:

  • Áp lực máu khỏe mạnh. Giữ huyết áp ở mức bình thường có thể giúp ngăn ngừa chứng mất trí nói chung. Một nghiên cứu cho thấy nguy cơ bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu đã giảm đi một nửa ở những người kiểm soát huyết áp cao với thuốc chặn kênh canxi. Việc sử dụng thuốc lợi tiểu cộng với một chất ức chế ACE hơi có thể giảm nguy cơ mất trí nhớ.
  • Giữ mức cholesterol bình thường. Thuốc hạ cholesterol có thể làm giảm nguy cơ mất trí nhớ mạch máu, có thể bằng cách giảm mảng bám bên trong não của động mạch này.
  • Ngăn ngừa hoặc kiểm soát bệnh tiểu đường. Tránh sự khởi đầu của bệnh tiểu đường, với chế độ ăn uống và tập thể dục, là cách có thể làm giảm nguy cơ mất trí nhớ. Nếu đã có bệnh tiểu đường, kiểm soát mức đường có thể giảm tổn thương mạch máu và cải thiện chức năng nhận thức.
  • Bỏ hút thuốc. Hút thuốc lá góp phần giảm sức khỏe tim mạch, vì vậy bỏ thuốc có thể giúp ngăn ngừa chứng mất trí mạch máu.